Moja biblioteczka

„Ten, kto mrugnie, boi się śmierci" to historia pewnego chłopca, opowiadana przez niego samego po latach. Knud mieszka w prowincjonalnym, duńskim miasteczku, którego głównym zakładem pracy jest cukrownia. Jest synem Duńczyka oraz Niemki i to właśnie narodowość matki przysparza mu najwięcej kłopotów. W Danii żywe są wówczas jeszcze wspomnienia niemieckiego najeźdźcy, choć Duńczycy wpuścili go przecież prawie bez oporu. Hildegard jest więc dla nich uosobieniem wszelkiego zła, kimś gorszym, z kogo można się bezkarnie naśmiewać, kogo można oszukiwać i wyzywać. Rodzice Knuda z czasem utracili właściwie wszystkich znajomych, dlatego chłopiec wychowuje się w domu, który jest swoistym państwem w państwie, rządzi się swoimi prawami i zasadami, ignorując świat zewnętrzny. Bohater na zewnątrz nie spotyka się z akceptacją innych dzieci w szkole. Wręcz przeciwnie, jest wyśmiewany, szkalowany, nazywany "niemiecką świnią", a często nawet bity. Nie skarży się, bo widzi, jak jego matka wiele rzeczy przeżywa, jak popada w alkoholizm. Pije, żeby łatwiej znieść swoją sytuację. Knud często wręcz wymyśla historie ze szkoły, które opowiada mamie tak, by sądziła ona, że wszystko jest w porządku, że jest tam lubiany i nie spotykają go żadne przykrości. W wielu opisach i recenzjach tej książki właśnie na to zwraca się szczególną uwagę. Mnie jednak uderzyło coś innego. Knud jest prześladowany nie tylko dlatego, że jego matka jest Niemką, ale także, a może przede wszystkim dlatego, że nie przystosowuje się ona kompletnie do otaczającej rzeczywistości i zachowuje, jakby wciąż była w Niemczech. Z jednej strony świadczy to o sile jej charakteru, jest nieugięta, bezkompromisowa. Z drugiej, sama przyczynia się do tego, że jej syn cierpi. To ona doprowadza przecież do tego, że mały Knud poproszony o narysowanie flagi, bez wahania rysuje niemiecką, mimo że właśnie przechodzi wstępną weryfikację do duńskiej szkoły. Nigdy nie byłam i nie jestem zwolenniczką wyrzekania się siebie i swoich zasad, ale zawsze można przecież pójść na kompromis, zamiast otwarcie demonstrować swoją odmienność. Problem w tym, że ojciec Knuda, choć jest rodowitym Duńczykiem, także nie należy do ludzi typowych i powszechnie lubianych. Ma swoje trudne do zrozumienia zasady, jest niesamowitym pedantem i zwykle ulega swojej żonie. Nawet on nie próbuje zatem pomóc synowi w wejściu w lokalną społeczność. Nawet gdy ma dobre chęci i np. kupuje synowi rower, zawsze jest to jakiś przestarzały model, z którego wszyscy się śmieją. Obydwoje więc rodzice nawet nie próbują zrozumieć potrzeb swojego dziecka, przenosząc na nie często swoje frustracje, powodując u niego wyrzuty sumienia i potrzebę ukrywania prawdy. To również opowieść o wspomnianym braku akceptacji, o wszechobecnym strachu przed innymi ludźmi, o ukrywaniu się przed nimi, o rodzącym się poczuciu, że jest się kimś gorszym, choć nie ma się pojęcia, jaki jest tego powód. Ponadto narrator opowiada niejako w między czasie historię swojej rodziny zarówno ze strony ojca, jak i matki. Poznajemy zatem losy Duńczyków oraz Niemców toczące się niejako równolegle. Książka ta nie jest z pewnością miłą i lekką lekturą, bo jest dość przygnębiająca. To jednak bardzo ciekawa pozycja. Bohater w żadnym miejscu nie ocenia swoich rodziców, co najwyżej powtarza czyjeś oceny. On przedstawia nam tylko obraz swojego domu i zachęca do refleksji nad istotą miłości, tolerancji i życia w społeczeństwie. Czytanie trochę utrudniają liczne niemieckie wtrącenia, tłumaczone w przypisach, aczkolwiek ich istnienie lepiej obrazuje nam tę historię. Powieść ta jest objętościowo niewielka i myślę, że warto po nią sięgnąć, nie będzie to na pewno czas zmarnowany.